Prosesin Optimizasiyası

Atıksu təmizləmə obyektinin problemi hər zaman avadanlığın “köhnə” olması deyil. Çox vaxt əsas itki proses rejimində, ölçmə keyfiyyətində və nəzarət strategiyasında olur. Proses optimizasiyası — effluent keyfiyyətini sabit saxlamaqla enerji sərfiyyatını azaltmaq, operator asılılığını minimuma endirmək və dayanmaların qarşısını almaq üçün sistemli mühəndis yanaşmasıdır.

Adventa Water optimizasiya işlərini “tövsiyələr siyahısı” kimi deyil, ölçülə bilən KPI-lar və konkret tədbirlər planı kimi verir: Audit → KPI → Tədbirlər → Ölçmə → Sabitləşdirmə.

Optimizasiya Modeli (Sadə və Ölçülə bilən)

Effektli optimizasiya “hiss” ilə yox, data ilə edilir. Aşağıdakı model prosesin həm sabitliyini, həm də enerji performansını ölçməyə imkan verir.

Niyə obyektlər “çox enerji yeyir”?

Enerji yüksəkdirsə, problem çox vaxt avadanlıq gücündən yox, idarəetmənin qeyri-optimal olmasından qaynaqlanır. Aerasiya “təhlükəsizlik üçün” yüksək rejimdə işləyir, pompa start/stop çoxdur, sensorlar drift edir və setpoint strategiyası yoxdur.

• DO sensorları qeyri-stabil → blower-lar maksimumda işləyir
• PID tuning zəif → oscillation və enerji itkiləri
• Aerasiya zonaları balanssız → proses sabitliyi düşür
• Sludge age (SRT) nəzarəti yoxdur → nitrifikasiya risk altına düşür
• KPI (kWh/m³) qurulmayıb → enerji performansı ölçülmür

Niyə effluent sabit deyil?

Effluent dalğalanması adətən bioloji prosesin sabit işləməməsi və ya upstream dalğalanmaların idarə olunmaması ilə əlaqəlidir. Bu risklər ölçmə + control logic + operator prosedurları ilə idarə olunmalıdır.

• Influent dalğalanmaları (debi/yük) izlənmir
• DO və resirkulyasiya idarəetməsi optimallaşdırılmayıb
• Kimyəvi dozalama “manual” rejimdədir
• Alarm sistemi düzgün deyil → kritik hadisələr gec görünür
• Historian yoxdur → səbəb-nəticə analizi çətinləşir

Əsas Texniki Leverlər

Proses optimizasiyası bir neçə əsas lever üzərində qurulur. Hər lever ölçülə bilən KPI ilə bağlanmalıdır. Biz ən çox aşağıdakı bloklarda optimizasiya edirik:

1) DO nəzarəti və aerasiya optimizasiyası

DO sensorlarının kalibrlənməsi, PID tuning, zonalara görə setpoint strategiyası və blower VFD idarəetməsi enerji və proses sabitliyinə ən çox təsir edən hissədir.

2) SRT / Sludge idarəetməsi

SRT nəzarəti nitrifikasiya sabitliyi üçün kritikdir. Sludge wasting strategiyası, resirkulyasiya rejimləri və şlam keyfiyyəti prosesin “əsas sütunudur”.

3) Kimyəvi dozalama və pH stabilizasiya

Dozalama manual olduqda çox vaxt ya artıqlama (xərclər) ya da çatışmazlıq (effluent riski) yaranır. Dozalama logic düzgün qurulmalıdır.

4) Pompa və hidravlik rejim

Pompa start/stop optimizasiyası, minimum run-time qaydaları və səviyyə setpoint strategiyası mexaniki yüklənməni və enerji sərfini azaldır.

Biz necə işləyirik?

Proses optimizasiyası mərhələli aparılır. Məqsəd: sürətli “quick wins” + uzunmüddətli sabitləşdirmə.

Baseline: mövcud data, enerji və proses göstəricilərinin baz ölçümü (kWh/m³, DO trend, effluent).
Root-cause: əsas itkilərin xəritəsi (aerasiya, pompa, dozalama, operator proseduru).
Tədbirlər: konkret dəyişikliklər: setpoint strategiyası, PID tuning, sensor kalibrləmə, logic update.
Ölçmə: dəyişiklikdən sonra KPI-ların müqayisəsi və təsdiqi.
Sabitləşdirmə: operator prosedurları, alarm düzəlişi, raportlaşdırma və davamlı izləmə.

Nəticə: Siz nə əldə edirsiniz?

Optimizasiya layihəsinin çıxışı yalnız “məsləhət” deyil. Biz ölçülə bilən deliverable paketi veririk.

KPI & Raport

• kWh/m³ KPI dizaynı
• Günlük/aylıq enerji raportu
• Trendlər və baseline müqayisəsi

Control dəyişiklikləri

• DO control tuning
• Blower/Pompa rejim optimizasiyası
• Dozalama logic düzəlişləri

Proses sabitliyi

• Nitrifikasiya stabilizasiya tədbirləri
• SRT strategiyası
• Operator prosedur paketi

Roadmap

• Quick wins siyahısı
• Orta müddətli modernizasiya planı
• BoQ üçün input (lazım olduqda)

Enerji və proses performansını ölçək

Obyektiniz üçün baseline KPI (kWh/m³) çıxaraq və optimizasiya tədbirləri ilə real qənaəti ölçülə bilən şəkildə göstərək.

Tez-tez verilən suallar (FAQ)

Proses optimizasiyası nədir? +

Proses optimizasiyası atıksu və su təmizləmə obyektində sabit keyfiyyət (effluent), aşağı enerji sərfiyyatı və daha az operator müdaxiləsi üçün idarəetmə, avadanlıq rejimləri və proses parametrlərinin sistemli şəkildə yaxşılaşdırılmasıdır.

Ən çox qənaət hansı hissədə olur? +

Əksər atıksu təsislərində ən böyük enerji istehlakı aerasiya sisteminə aiddir. DO nəzarəti, blower optimizasiyası və düzgün setpoint strategiyası ilə 15–30% enerji qənaəti mümkündür (obyektin vəziyyətindən asılıdır).

SRT/DO nəzarəti niyə vacibdir? +

SRT (sludge retention time) və DO (dissolved oxygen) bioloji prosesin sabitliyini müəyyən edən əsas parametrlərdəndir. Düzgün nəzarət nitrifikasiya sabitliyini artırır, qoxu/foam riskini azaldır və enerji sərfini optimallaşdırır.

Optimizasiya üçün SCADA mütləqdirmi? +

Mütləq deyil, amma real vaxt data və trendlər olmadan optimizasiya çox vaxt 'tahmin' üzərində qalır. Minimum tələb: düzgün ölçmələr, trend izləmə və KPI-ların (məs: kWh/m³) qurulmasıdır.

Nə qədər müddətdə nəticə görmək olur? +

Bir çox obyektlərdə ilkin nəticələr (stabil DO, daha az alarm, daha az manual müdaxilə) 2–6 həftə ərzində görünə bilər. Daha dərin nəticələr (enerji KPI-larda davamlı azalma) adətən 1–3 ay ərzində ölçülür.